Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật – Hướng đi tất yếu cho nông nghiệp công nghệ cao, bền vững #107

Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật – Hướng đi tất yếu cho nông nghiệp công nghệ cao, bền vững

Trong bối cảnh nông nghiệp truyền thống đang đối mặt với nhiều thách thức như thoái hóa giống, sâu bệnh phức tạp, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Trong số đó, công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật (công nghệ invitro) được xem là một trong những giải pháp đột phá, mở ra hướng phát triển mới cho nền nông nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam.

Từ thành công nhân giống lan kim tuyến quý hiếm
Qua nhiều lần công tác tại Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, chúng tôi thường xuyên được nghe các cán bộ kỹ thuật nhắc đến nuôi cấy mô tế bào thực vật như một kỹ thuật tiên tiến hàng đầu hiện nay. Tuy nhiên, chỉ khi trực tiếp bước vào phòng thí nghiệm, tận mắt chứng kiến những mầm xanh được chăm sóc trong môi trường vô trùng tuyệt đối, chúng tôi mới thực sự cảm nhận được giá trị to lớn của công nghệ này.

Chị Phạm Thị Lý – Trưởng Phòng Phân tích và Thí nghiệm của Viện, đã tận tình giới thiệu từng công đoạn trong quy trình nuôi cấy mô. Hàng trăm lọ thủy tinh xếp ngay ngắn trên giá, bên trong là những mẫu mô thực vật đang sinh trưởng mạnh mẽ. Chị Lý chia sẻ:“Nuôi cấy mô tế bào thực vật là quá trình tách rời một bộ phận của cây như đỉnh sinh trưởng, chồi non hay mô phân sinh, sau đó nuôi trong môi trường dinh dưỡng thích hợp và điều kiện vô trùng tuyệt đối. Từ một mẫu mô ban đầu, có thể tạo ra hàng nghìn cây con hoàn chỉnh, sạch bệnh và trẻ hóa hoàn toàn.”

Với phương pháp này, năm 2020, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa đã nhân giống thành công cây lan kim tuyến – một loài dược liệu quý hiếm có giá trị kinh tế và y học rất cao.

Bảo tồn và thương mại hóa dược liệu quý bằng công nghệ cao
Theo chị Lý, lan kim tuyến có nhiều công dụng quý như tăng cường sức khỏe, hỗ trợ điều trị viêm gan, viêm khí quản, suy nhược thần kinh, phòng chống loãng xương và tăng cường miễn dịch. Chính vì giá trị lớn và nguy cơ bị khai thác cạn kiệt, năm 2007 loài cây này đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam, thuộc nhóm IA – nghiêm cấm khai thác thương mại ngoài tự nhiên.

Trước đây, nhiều phương pháp nhân giống lan kim tuyến đã được thử nghiệm như gieo hạt, tách cây con, giâm cành… nhưng đều không mang lại hiệu quả cao, tỷ lệ sống thấp và khó kiểm soát chất lượng. Việc ứng dụng nuôi cấy mô tế bào thực vật đã giúp Viện chủ động lưu giữ nguồn gen, nhân giống với số lượng lớn, đồng thời tạo tiền đề cho việc sản xuất lan kim tuyến thương phẩm một cách bền vững.

“Sau năm 2025, chúng tôi phấn đấu đáp ứng đủ nhu cầu cây giống lan kim tuyến trong tỉnh, tiến tới mở rộng cung ứng cho các tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ”, chị Lý cho biết.

Mở rộng quy mô nhân giống nhiều loại cây trồng giá trị
Không dừng lại ở lan kim tuyến, từ thành công ban đầu, Phòng Phân tích và Thí nghiệm tiếp tục được giao nhiệm vụ mở rộng quy mô nuôi cấy mô cho nhiều loại cây trồng khác nhau.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Hải – Viện trưởng Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, nuôi cấy mô tế bào thực vật là phương pháp vượt trội so với các hình thức nhân giống vô tính truyền thống như chiết, ghép, giâm cành. Công nghệ này cho phép:

Nhân giống nhanh với số lượng lớn

Giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ

Tạo cây giống đồng đều, sạch bệnh

Khắc phục tình trạng thoái hóa giống

Hiện nay, phòng đang quản lý và sản xuất hàng chục giống cây theo nhu cầu thị trường, bao gồm cây lâm nghiệp, cây dược liệu, hoa kiểng và cây nông nghiệp có giá trị kinh tế cao như keo lai, hoa đồng tiền, hoa cúc, hoa chuông, mía tím, mía đường…

Đặc biệt, giống keo lai nuôi cấy mô đã chứng minh được ưu thế vượt trội trong việc nâng cao năng suất và chất lượng gỗ rừng trồng, được nhiều doanh nghiệp lâm nghiệp trong tỉnh tin tưởng sử dụng.

Liên hệ thực tiễn: Từ phòng thí nghiệm đến giá trị kinh tế nông nghiệp
Không chỉ dừng lại ở cây dược liệu hay cây lâm nghiệp, công nghệ nuôi cấy mô ngày nay còn được ứng dụng mạnh mẽ trong nhân giống cây ăn trái, cây kiểng truyền thống, trong đó có mai vàng nuôi cấy mô – một hướng đi mới đang được nhiều nhà vườn và doanh nghiệp quan tâm. Việc áp dụng công nghệ này giúp cây mai giữ được dáng, thế, hoa đẹp, đồng đều và nâng cao giá trị kinh tế lâu dài. Tham khảo thêm tại:

Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật – Hướng đi tất yếu cho nông nghiệp công nghệ cao, bền vững Trong bối cảnh nông nghiệp truyền thống đang đối mặt với nhiều thách thức như thoái hóa giống, sâu bệnh phức tạp, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao của thị trường, việc ứng dụng khoa học – công nghệ vào sản xuất nông nghiệp không còn là xu hướng mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc. Trong số đó, công nghệ nuôi cấy mô tế bào thực vật (công nghệ invitro) được xem là một trong những giải pháp đột phá, mở ra hướng phát triển mới cho nền nông nghiệp công nghệ cao tại Việt Nam. Từ thành công nhân giống lan kim tuyến quý hiếm Qua nhiều lần công tác tại Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, chúng tôi thường xuyên được nghe các cán bộ kỹ thuật nhắc đến nuôi cấy mô tế bào thực vật như một kỹ thuật tiên tiến hàng đầu hiện nay. Tuy nhiên, chỉ khi trực tiếp bước vào phòng thí nghiệm, tận mắt chứng kiến những mầm xanh được chăm sóc trong môi trường vô trùng tuyệt đối, chúng tôi mới thực sự cảm nhận được giá trị to lớn của công nghệ này. Chị Phạm Thị Lý – Trưởng Phòng Phân tích và Thí nghiệm của Viện, đã tận tình giới thiệu từng công đoạn trong quy trình nuôi cấy mô. Hàng trăm lọ thủy tinh xếp ngay ngắn trên giá, bên trong là những mẫu mô thực vật đang sinh trưởng mạnh mẽ. Chị Lý chia sẻ:“Nuôi cấy mô tế bào thực vật là quá trình tách rời một bộ phận của cây như đỉnh sinh trưởng, chồi non hay mô phân sinh, sau đó nuôi trong môi trường dinh dưỡng thích hợp và điều kiện vô trùng tuyệt đối. Từ một mẫu mô ban đầu, có thể tạo ra hàng nghìn cây con hoàn chỉnh, sạch bệnh và trẻ hóa hoàn toàn.” Với phương pháp này, năm 2020, Viện Nông nghiệp Thanh Hóa đã nhân giống thành công cây lan kim tuyến – một loài dược liệu quý hiếm có giá trị kinh tế và y học rất cao. Bảo tồn và thương mại hóa dược liệu quý bằng công nghệ cao Theo chị Lý, lan kim tuyến có nhiều công dụng quý như tăng cường sức khỏe, hỗ trợ điều trị viêm gan, viêm khí quản, suy nhược thần kinh, phòng chống loãng xương và tăng cường miễn dịch. Chính vì giá trị lớn và nguy cơ bị khai thác cạn kiệt, năm 2007 loài cây này đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam, thuộc nhóm IA – nghiêm cấm khai thác thương mại ngoài tự nhiên. Trước đây, nhiều phương pháp nhân giống lan kim tuyến đã được thử nghiệm như gieo hạt, tách cây con, giâm cành… nhưng đều không mang lại hiệu quả cao, tỷ lệ sống thấp và khó kiểm soát chất lượng. Việc ứng dụng nuôi cấy mô tế bào thực vật đã giúp Viện chủ động lưu giữ nguồn gen, nhân giống với số lượng lớn, đồng thời tạo tiền đề cho việc sản xuất lan kim tuyến thương phẩm một cách bền vững. “Sau năm 2025, chúng tôi phấn đấu đáp ứng đủ nhu cầu cây giống lan kim tuyến trong tỉnh, tiến tới mở rộng cung ứng cho các tỉnh khu vực Bắc Trung Bộ”, chị Lý cho biết. Mở rộng quy mô nhân giống nhiều loại cây trồng giá trị Không dừng lại ở lan kim tuyến, từ thành công ban đầu, Phòng Phân tích và Thí nghiệm tiếp tục được giao nhiệm vụ mở rộng quy mô nuôi cấy mô cho nhiều loại cây trồng khác nhau. Theo Tiến sĩ Nguyễn Đình Hải – Viện trưởng Viện Nông nghiệp Thanh Hóa, nuôi cấy mô tế bào thực vật là phương pháp vượt trội so với các hình thức nhân giống vô tính truyền thống như chiết, ghép, giâm cành. Công nghệ này cho phép: Nhân giống nhanh với số lượng lớn Giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ Tạo cây giống đồng đều, sạch bệnh Khắc phục tình trạng thoái hóa giống Hiện nay, phòng đang quản lý và sản xuất hàng chục giống cây theo nhu cầu thị trường, bao gồm cây lâm nghiệp, cây dược liệu, hoa kiểng và cây nông nghiệp có giá trị kinh tế cao như keo lai, hoa đồng tiền, hoa cúc, hoa chuông, mía tím, mía đường… Đặc biệt, giống keo lai nuôi cấy mô đã chứng minh được ưu thế vượt trội trong việc nâng cao năng suất và chất lượng gỗ rừng trồng, được nhiều doanh nghiệp lâm nghiệp trong tỉnh tin tưởng sử dụng. Liên hệ thực tiễn: Từ phòng thí nghiệm đến giá trị kinh tế nông nghiệp Không chỉ dừng lại ở cây dược liệu hay cây lâm nghiệp, công nghệ nuôi cấy mô ngày nay còn được ứng dụng mạnh mẽ trong nhân giống cây ăn trái, cây kiểng truyền thống, trong đó có mai vàng nuôi cấy mô – một hướng đi mới đang được nhiều nhà vườn và doanh nghiệp quan tâm. Việc áp dụng công nghệ này giúp cây mai giữ được dáng, thế, hoa đẹp, đồng đều và nâng cao giá trị kinh tế lâu dài. Tham khảo thêm tại: